تبلیغات
اخضرات - نگاهی به فقر و فقرزدایی از دیدگاه اســلام . دهم

اخضرات ادرس که دیدگاه سیاسی، دینی ، اجتماعی و فرهنگی را نشر می کند. نظرات سالم شما بنده راکمک خواهد کرد .
تاریخ:یکشنبه 19 شهریور 1391-01:04 ب.ظ

نگاهی به فقر و فقرزدایی از دیدگاه اســلام . دهم


بخش دهم

۳٫ گسترش‌ علم‌ و عقل‌
اعتلای‌ فرهنگی‌ و سطح‌ آموزش‌ در کشور، از دیگر شاخص‌های ‌توسعة‌ انسانی‌ است‌. این‌ شاخص‌ نه ‌تنها در رشد اقتصادی،‌ عاملی‌ تعیین‌کننده ‌است‌، بلکه‌ خود نیز موضوعیت‌ دارد؛ یعنی‌ هرگاه‌ کشوری‌ از رشد اقتصادی ‌بالا بهره‌ گیرد، ولی‌ شمار بی‌سوادانش‌ بسیار باشد، توسعه‌یافته‌ شمرده ‌نمی‌شود.

اسلام‌ بر دانش‌ و فراگیری‌ آن‌ تأکید فراوان‌ کرده‌ است‌. مطالعة‌ سیرة‌ عملی‌ پیامبر اکرم‌ و مسلمانان‌ صدر اسلام‌ نیز نشان‌دهندة‌ اهمیت‌ این‌ موضوع‌ است‌. پیامبر(ص) پس‌ از جنگ‌ بدر مقرر داشت‌: اسیرانی‌ که‌ توان‌ پرداخت‌ فدیه‌ ندارند، در برابر آموزش‌ خواندن‌ و نوشتن‌ به‌ ده‌ مسلمان،‌ آزاد شوند. اعزام‌ دو تن‌ برای‌ آموختن‌ شیوة‌ استفاده‌ از منجنیق‌ نشان‌دهندة‌ توجه‌ پیامبر اکرم ‌(ص) به‌ این‌ مهم‌ّ است‌. مسلمانان‌ با ادامة‌ این‌ راه‌، چنان‌ در آموزش‌ علوم‌ و فنون‌ پیش‌ رفتند که‌ در طی‌ دو قرن ‌پناه‌گاه‌ دانش‌پژوهان‌ جهان‌ گشتند. در فرهنگ‌ اسلامی‌، در کنار دانش‌، به ‌مسالة‌ خرد نیز توجه‌ بسیار شده‌ است‌. در منابع‌ روایی‌، زیر‌ عنوان‌ “کتاب ‌عقل‌ و جهل‌“، دربارة‌ ارزش‌ خرد و دعوت‌ انسان‌ها به‌ تعقل‌ و تفکر، روایات ‌فراوان‌ به‌ چشم‌ می‌خورد. این‌ روایات‌، عقل‌ را پیامبر باطنی‌ و وسیلة‌ عبادت‌ خداوند متعادل‌ و رسیدن‌ به‌ بهشت‌ شمرده‌اند.
۴٫ رفاه‌ عمومی‌
چنان‌که‌ در بررسی‌ جایگاه‌ دنیا اشاره‌ کردیم‌، بهره‌مندی‌ از نعمت‌های ‌خداوند در این‌ دنیا نه‌ تنها با سعادت‌ انسان‌ در دنیای‌ دیگر منافات‌ ندارد؛ بلکه‌ آنان‌ که‌ از راه‌های‌ مشروع‌ در پی‌ فراهم‌ کردن‌ اسباب‌ رفاه‌ خود و خانوادة ‌خویش‌ برمی‌آیند، مورد تشویق‌ نیز قرار گرفته‌اند. مطالعة‌ وظایف‌ دولت‌ در نظام‌ اقتصادی‌ اسلام‌ این‌ مطلب‌ را به‌خوبی‌ آشکار می‌سازد که‌ رفاه‌ همه‌گانی‌ از اهداف‌ و وظایف‌ اصلی‌ دولت‌ است‌ و دولت در این قمسمت مکلفیت دارد. البته‌ مراد از رفاه،‌ تنها رفع‌ نیازهای ‌ضروری‌ مردم‌ نیست‌. چنان‌که‌ دربارة‌ جامعة‌ آرمانی‌ حضرت مهدی می‌خوانیم‌: زمین‌ گنج‌های‌ خود را برای‌ مردم‌ آشکار می‌کند؛ همة‌ مردم‌ از نعمت‌های‌ فراوان‌ خداوند بهره‌مند می‌گردند و تهیدست‌ و نیازمند یافت ‌نمی‌شود.
برقراری‌ رفاه‌ از اهداف‌ الگوهای‌ توسعة‌ دیگر مکاتب‌ نیز شمرده ‌می‌شود؛ ولی‌ بی‌تردید رفاه‌ نظام‌ اسلام‌ با رفاهی‌ که‌ در دیگر نظام‌ها مطرح ‌است‌، تفاوت‌ دارد. در الگوی‌ توسعة‌ اسلام‌، رفاه‌ به‌ امور زیر مقید است‌:
الف‌) مشروعیت‌
تحقق‌ رفاه‌ و آسایش‌ مردم‌ باید از راه‌های‌ مشروع‌ تحقق‌ یابد و موجب ‌ارتکاب‌ حرام‌ یا تضییع‌ حقوق دیگران‌ نشود. مطالعة‌ تاریخ‌ تحولات‌ کشورهای‌ پیشرفته‌ به‌خوبی‌ نشان‌ می‌دهد که‌ آن‌ها این‌ پیشرفت‌ و رشد را در سایة‌ چپاول‌ اموال‌ سایر کشورها به‌دست‌ آورده‌اند.
ب‌) همه‌گانی‌ بودن‌
باید عموم‌ مسلمانان‌ و افرادی‌ که‌ در کشور اسلامی‌ زنده‌گی‌ می‌کنند، از رفاه ‌برخوردار شوند. در نظام‌ اسلامی‌ حتا‌ به‌ حقوق اقلیت‌ها نیز توجه‌ شده‌ است.‌ به طور مثال: حضرت‌ علی ‌(ع) از عدم‌ توجه‌ به‌ مرد بی‌کار و فرتوت‌ مسیحی‌، ناراحت‌ شد و فرمان‌ داد نیازهای‌ وی‌ را از بیت‌المال‌ برآورده‌ سازند.
ج‌) رعایت‌ حدود الهی‌
رفاه‌ در توسعة‌ اسلامی،‌ به‌ عدم‌ اسراف‌ و تبذیر محدود است‌. آن‌چه‌ امروز در کشور ما و در بسیاری‌ از کشورهای دیگر رفاه‌ خوانده‌ می‌شود، از نظر مواد مصرفی‌ و مقدار آن‌، نوعی‌ اسراف‌ است‌. ترویج‌ فرهنگ‌ مصرف‌ کالاهای‌ لوکس‌، به‌ منظور افزایش‌ تقاضا برای‌ مردمان این سررزمین‌ها، به ‌معنای‌ از بین‌ بردن‌ منابع ‌اولیة‌ متعلق‌ به‌ نسل‌های‌ آینده‌ و آلوده‌ ساختن‌ بیش از حد محیط‌ زیست‌ است‌ و از مصادیق‌ و نمونه‌های‌ اسراف‌ در چنین‌ جوامعی‌ شمرده‌ می‌شود.
د) پرهیز از غفلت‌ و دنیازده‌گی‌
تأمین‌ وسایل‌ آسایش‌ انسان‌ در این‌ دنیا در راستای‌ تحقق‌ نیک‌بختی‌ وی یعنی‌ نزدیکی‌ به‌ خداوند متعال‌ است‌. بنابراین‌، استفاده‌ از این‌ نعمت‌ها باید به ‌فزونی‌ شکر انسان‌ و تربیت‌ و تهذیب‌ وی‌ بیانجامد نه‌ غفلت‌ و سرکشی‌. به‌عبارت‌ دیگر، در توسعة‌ اسلامی‌ رفاه‌ مطلوب‌ است‌ نه ‌اسراف. از آن‌جا که ‌به ‌طور معمول‌، ثروت‌ بسیار به‌ غفلت‌ از یاد خدا می‌انجامد و آثاری‌ چون ‌طغیان‌ و گناه‌ را در پی‌دارد؛ رهبران‌ الهی‌ پیروان‌ خود را به‌ داشتن‌ حد کفاف‌ از نعمت‌ها و خواستن‌ آن‌ از خداوند سفارش‌ کرده‌اند.
مبانی‌ توسعه
در الگوی‌ توسعة‌ اسلامی‌، حرکت‌ به ‌سمت‌ اهدافی‌ که‌ ذکر کردیم،‌ باید در چارچوب‌ اصولی‌ که‌ از جهان‌بینی‌ این‌ مکتب‌ به‌دست‌ می‌آید، تحقق‌ یابد. برای‌ مثال‌ رسیدن‌ به‌ رفاه‌ عمومی‌ (هدف‌) از راه‌های‌ مختلفی‌ ممکن‌ است‌؛ ولی‌ در این‌ نظام‌ فقط‌ باید راهی‌ را پیمود که‌ با مبانی‌ دین‌ ناسازگاری‌ نداشته ‌باشد. بخشی‌ از این‌ مبانی‌ عبارت‌ است‌ از:
۱٫ آخرت‌طلبی‌....

چنان‌که‌ گفته‌ شد، هدف‌ اصلی‌ خلقت‌ انسان،‌ تقرب‌ به‌ خداوند است‌. بی‌تردید اندکی‌ از کمال‌ انسان‌ در این‌ دنیا تحقق‌ می‌یابد و بیش‌تر آن‌ در دنیای ‌دیگر. بنابراین‌، برنامه‌ریزی‌ جهت‌ تحقق‌ اهداف‌ توسعه‌ و رسیدن‌ به‌ آبادانی ‌دنیا و آسایش‌ همه‌گانی‌ باید با توجه‌ به‌ این‌ هدف‌ انجام‌ شود. در پی‌ دانش‌ و تأمین‌ بهداشت‌ و امنیت‌ و رفاه‌ جامعه‌ بودن‌ وقتی‌ ارزش‌مند است‌ که‌ در این‌ چارچوب‌ باشد نه‌ به‌ قیمت‌ فدا کردن‌ ارزش‌های‌ معنوی‌ و از یاد بردن‌ هدف ‌اصلی‌ یعنی‌ سعادت‌ اخروی‌. البته‌ این‌ سخن‌ به ‌معنای‌ بازماندن‌ از دانش‌ و رفاه ‌نیست‌؛ بلکه‌ در روایات‌ می‌خوانیم‌: هرگاه‌ انسان‌ از راه‌ صحیح‌ در پی‌ هدف‌ اصلی‌ خود یعنی‌ تأمین‌ سعادت‌ اخروی‌ باشد، در دنیا نیز دنیا سعادت‌مند می‌شود.
۲٫ حاکمیت‌ دین‌
یکی‌ از دیگر اصولی‌ که‌ باید در اجرای‌ راهبردهای‌ توسعه‌ رعایت‌ شود، حاکمیت‌ دین‌ در تمام‌ ابعاد سیاسی‌، اجتماعی‌، اقتصادی‌ و فرهنگی‌ است‌.
یکی‌ از مهم‌ترین‌ مبانی‌ توسعه‌ در نظام‌ اسلام‌، برقراری‌ و حفظ‌ عدالت‌ در جامعه‌ است.
۳٫ اخوّت‌ و برادری‌
در تبیین‌ رابطة‌ فرد و جامعه‌ سه‌ نظریة‌ عمده‌ وجود دارد: نظریة ‌نخست‌، فرد را اصل‌ می‌داند و جامعه‌ را بازتابی‌ اعتباری‌ از تجمع‌ افراد می‌شمارد. نظریة‌ دوم‌، جامعه‌ را محور قرار می‌دهد و همة‌ تحولات‌ فردی ‌و اجتماعی‌ را بازتاب‌ ابعاد و مختصات‌ جامعه‌ به‌ شمار می‌آورد. و نظریة ‌سوم‌، برای‌ هر انسانی‌ دو هویت‌ قایل‌ است؛‌ یکی‌ هویت‌ فردی‌ و دیگری‌ هویت ‌جمعی‌. در این‌ نظریه‌، هر انسانی‌، افزون‌ بر مختصات‌ فردی‌ و استقلالی‌اش ‌به‌عنوان‌ جزیی‌ جدا از دیگر اجزای‌ جامعه‌، عضوی‌ از جامعه‌ است‌ و بدین‌سبب‌، ویژه‌گی‌های‌ بسیار می‌یابد.
اهمیت‌ و توجه‌ اسلام‌ به‌ جنبه‌های‌ فردی‌ و اجتماعی‌، سبب‌ تقویت‌ نظر سوم‌ می‌شود. در اسلام‌ شخصیت‌ مومن‌، احترام‌ فراوان‌ دارد و به‌ کعبه‌ تشبیه‌ شده‌است‌. این‌ احترام‌ به‌ اندازه‌یی‌ است‌ که‌ حتا‌ خود شخص‌ نیز اجازه‌ ندارد به ‌خود اهانت‌ کند. در آیین‌ وحی‌، کشتن‌ ناروای‌ یک‌ انسان‌ مانند کشتن‌ همة‌ انسان‌ها شمرده‌ شده‌ است ‌و حتا‌ خود فرد نیز اجازه‌ ندارد خویشتن‌ را نابود سازد. از سوی‌ دیگر، مؤمنان‌ برادر یک‌دیگر و مانند پیکر واحد معرفی‌ شده‌اند. به‌ گونه‌یی‌ که‌ کوچک‌ترین‌ ناراحتی‌ در یک‌ عضو، دیگر اعضا را در ناراحتی‌ فرو می‌برد.
نشرشده درروزنامه مانده گار:


نوع مطلب : اقتصادی