اخضرات ادرس که دیدگاه سیاسی، دینی ، اجتماعی و فرهنگی را نشر می کند. نظرات سالم شما بنده راکمک خواهد کرد .
تاریخ:سه شنبه 26 شهریور 1392-10:03 ق.ظ

رسانه ها وهمگرای ملی

امروزه گسترش و شیوع وسائل ارتباط جمعی یا رسانه‌های گروهی به حدی است که عصر ما عصر ارتباطات نامیده شده است و بعضی آن را یکی از نهادهای اجتماعی شمرده‌اند. در بسیاری از موارد خواندن روزنامه، گوش کردن رادیو، تماشا کردن تلویزیون به صورت عادت درآمده است و به عنوان یک نیاز محسوب می‌شود. وسایل ارتباط جمعی به عنوان یکی از مهم‌ترین وسایل ایجاد تغییرات در جوامع بشری...

 

 به جامعه و افراد آن کمک می‌کند تا در مسیر و خط مشی معین خود موفق‌تر و با آگاهی و اطلاعات بیشتری حرکت و روند مشارکت اجتماعی تسریع شود و در چگونگی تعامل متقابل شهروندان تأثیر گذاشته و کنش‌ها و واکنش‌ها را جهت‌دار و متناسب با دیگر ابعاد جامعه بسازد. از سوی دیگر اهمیت روزنامه‌ها، رادیو، تلویزیون و دیگر رسانه‌ها برای حاکمیت به اندازه‌ای است که دولت‌های جهان تمام تلاش خود را به کارمی گیرند تا این وسایل را برای تحکیم و تثبیت حاکمت خود بکار گیرند 
امروزه نقش‌های گوناگونی برای ارتباط و وسایل ارتباط بیان شده است اما همگی آن‌ها را می‌توان به سه نوع نقش و نگرش تقسیم کرد. 
۱- نقش منفی وسایل ارتباط جمعی: گروهی از متفکران و دانشمندان معتقدند که وسایل ارتباط جمعی وسیله‌های هستند در جهت تحکیم قدرت حکام و سرمایه‌داران. 
۲- گروهی دیگر نقش وسایل ارتباط جمعی را به صورت منفعل می‌دانند و معتقدند که وسایل ارتباط جمعی تنها نقش خبررسانی برای دولت‌ها و نقش سرگرم سازی برای مردم را دارند. 
۳- نقش فعال وسایل ارتباط جمعی: وسایل ارتباط جمعی به خاطر پتانسیل‌های سرعت و پراکندگی وسیع می‌تواند در جهت ایجاد اتحاد و پیوستگی بین اقوام گوناگون و حرکت‌های ملی مردم نقش کاملاً فعالی را دارا باشد. 
و با توجه به نیازهای روزافزون گروه‌های وسیع انسانی به استفاده از این وسایل، برای آن‌ها وظایف و کارکردهای متعددی در نظر گرفته‌اند. که بیشتر نقش مشارکت اجتماعی جامعه را برجسته می‌کند که در ذیل بدان اشاره می‌شود. 
الف) کارکرد نظارتی؛ کارکرد نظارتی رسانه‌های جمعی مبیّن اطلاع‌رسانی و آگاهی بخشی است. رسانه‌ها در این زمینه مخاطبان را از محیط اجتماعی خودآگاه می‌سازند تا واکنش‌های لازم را برای انطباق با آن داشته باشند. این کارکرد مخاطبان را خطرات احتمالی محیطی آگاه ساخته و راه‌های مقابله با آن ویا جلوگیری از آن را گوشزد می‌کند. البته اطلاع‌رسانی و آگاهی بخشی مستلزم رسانه مستلزم، «شفافیت» و «پاسخگویی» است. شفافیت مستلزم عینیت و عدم پنهان‌کاری و پاسخگویی به معنای به رسمیت حق دسترسی شهروندان به اطلاعات و آگاهی یافتن در مورد نحوه ایفای تکالیف نمایندگی اجزای حکومت و پذیرش حق نظارت آنان بر نهادها و سازمان‌های حکومتی است. در یک حکومت مردم‌سالار، مردم باید پیوسته در جریان چگونگی و چرایی تصمیم‌گیری‌ها و جزئیات آنچه در دستگاه دیوان‌سالاری می‌گذرد، قرار گیرند و رسانه نخستین و مؤثرترین نهادی است که وظیفه شفاف‌سازی و پاسخگو کردن سازمان‌های اجتماعی را به عهده‌دارند. 
سه رکن بنیادین جامعه دموکراتیک، مشارکت فعالانه شهروندان در فرآیندهای اجتماعی و انتخابات در یک کشور، شفافیت کنش‌های حکومت، و استقرار ساز و کارهایی باهدف «پاسخ پذیری حاکمیت» است. بارزترین مثال شفافیت، دسترسی شهروندان به اطلاعات است. البته اصل مهم مقدم بر دسترسی به اطلاعات، آگاهی شهروندان از وجود اطلاعات مورد نظر و چگونگی دسترسی به آن است. هر قدر دسترسی به اطلاعات و چگونگی استفاده از آن در یک جامعه مفروض دشوار باشد (زمان‌بر و هزینه‌بر بودن) به همان نسبت از میزان شفافیت در جامعه کاسته می‌شود. مشارکت فعال نیز مستلزم آن است که دسترسی به اطلاعات به توانمندسازی شهروندان برای مشارکت در فرآیندهای سرنوشت‌ساز سیاسی اجتماعی مثل انتخابات در یک کشور بینجامد. به بیان دیگر اطلاعات مورد نظر باید بر ظرفیت تجزیه و تحلیل، فهم و به عمل درآوردن اطلاعات از طریق فرآیندهای ارتباطی بینجامد. جلسه‌های گفت و شنود مشارکتی، ابراز نظریه، مذاکره، میزگرد، گردهم‌آیی و... همگی مثال‌های ساز و کارهای دسترسی، تجزیه و تحلیل و فهم اطلاعات و به اشتراک نهادن نظرات بر پایة اطلاعات هستند. لازم پاسخ پذیری و اعتماد نیز توجه کردن به نظرات، دغدغه‌ها و نگرانی‌های مردم و کار بست مسئولانه آن‌ها و طراحی و اجرای سیاست‌ها و رویه‌هاست، پاسخ پذیری متضمن پاسخگو بودن حکومت در برابر مردم و در قبال سیاست‌ها و کنش‌هاست این امر تنها هنگامی تحقق می‌یابد که مردم در جریان اطلاعات مربوط به سیاست‌ها و کنش‌ها قرار بگیرند 
ب) کارکرد آموزشی یا انتقال فرهنگ؛ هنگامی که از آموزش رسانهای سخن به میان میآید عموماً کاربرد آن در مراکز و آموزشهای راه دور تداعی شده و مورد توجه قرار میگیرد. درحالی‌که رسانهها به ویژه رادیو و تلویزیون، ظرفیتها و تواناییهای بسیار گستردهتری برای آموزش در تمام سطوح و حوزهها دارند و کارکرد آموزشی آن‌ها تمام اشکال و مواد رسانهای را در بر میگیرد. از این رو نقشی که رسانههای گروهی در شکلدهی به هنجارها، ارزشها، نگرشها و رفتارها ایفا میکنند، نوعی آموزش تلقی میشود که بسیار فراتر از آموزشهای رسمی است و کل گستره مخاطبان رسانهها را شامل میشود. مخاطبان آموزشهای رسانهای مستقیم عموماً کسانی هستند که به صورت تعمدی برای کسب اطلاعات از رسانهها استفاده میکنند اما هنگامی که از آموزشهای غیرمستقیم یا پنهان سخن میگوییم، مخاطبان گاه به صورت منفعل و ناخودآگاه در معرض اطلاعات رسانهای قرار میگیرند و برای انجام رفتارهای خاص و کسب مهارتها، هنجارها و ارزشهای ویژه آموزش میبینند. یکی از حوزههایی که در جهان امروز به شدت تحت تأثیر درونشدها و اطلاعات رسانهای قرار دارد رفتارهای مدنی و مهارتهای شهروندی می‌باشد. پژوهشگران بسیاری نقشهای مثبت و منفی رسانهها را در این گستره مورد بررسی قرار دادهاند. بررسی یافتهها حاکی از آن است که رسانهها میتوانند با ارائه الگوهای رفتاری، چهارچوبهای مرجع و اطلاعات مطلوب، به افزایش مهارتهای شهروندی و شکلگیری رفتارهای مدنی کمک کنند. این مسئله به خصوص در مورد رسانههای جدیدتر مانند اینترنت و تلویزیونهای تعاملی، بیشتر مورد تأکید قرار گرفته است اما در مقابل، برخی دیگر با اشاره به تسلط سرمایهداری بر رسانهها و بهرهگیری قدرتهای سلطهجو از آن‌ها برای نیل به اهداف و اغراض ویژه، نقش رسانهها را مورد انتقاد قرار دادهاند. از نظر آنان تسلط ارزشهای تجاری و سیاسی موجب شده است که رسانهها با تحریف ارزشهای اجتماعی مانند مردم‌سالاری و مشارکتهای اجتماعی و با ارائه اطلاعات یک سویه و تکبعدی، جهتدهی به نگرشهای مخاطبان را بر مبنای علایق گردانندگان خود دنبال کنند. با این حال ظرفیت و توانایی رسانهها در این گستره غیرقابل‌انکار است. از این رو آنچه مهم است افزایش تأثیرات مثبت و کاهش آثار و پیامدهای منفی درون شدهای رسانهای است. پژوهشگران مفهوم سواد رسانهای را برای نیل به این هدف پیشنهاد کردهاند. بر این مبنا، مخاطبان به مهارتهایی دست مییابند که از طریق آنها میتوانند با رویکردی انتقادی به درونشدها و اطلاعات رسانهای و با کشف اغراض، اهداف، ساز و کارها و محرکهای مورد استفاده رسانهها، آثار مثبت را جذب کرده و از آثار منفی اجتناب کنند. 
به عبارت دیگر نقشی که رسانههای گروهی در شکلدهی به هنجارها، ارزشها، نگرشها و رفتارها و آموزش مهارت‌های مانند رفتارهای مدنی و مهارتهای شهروندی و.. در یک گستره همگانی برای مخاطبان ایفا میکنندمی تواند نقش عمده در مشارکت سیاسی اجتماعی آنان ایفا کند.
ج) کارکرد نوگرایی و توسعه؛ امروزه وسایل ارتباط جمعی (رادیو، سینما، تلویزیون و مطبوعات و...) با انتقال اطلاعات و دانش‌های جدید و تبادل افکار و عقاید عمومی در راه پیشرفت و توسعه فرهنگ و تمدن بشری نقش اساسی بر عهده‌دارند، عصر ما عصر ماهواره‌‌‌ها و کامپیوترهاست عصر تسلط بشر بر زمان و مکان، زمین و جهان است. امروز همه چیز در شرف تغییر و تحول قرار دارد و این تغییر همه اقشار را در بر می‌گیرد چه در شهر و چه در روستا و در این راه نمی‌توان از نقش وسایل ارتباط جمعی در این تحولات چشم پوشید. 
اکنون دیگر بدون اطلاع از وقایع روزمره و بدون استفاده از وسایل ارتباط جمعی نمی‌توان زندگی کرد، زیرا انسان تنها به واسطه آن می‌تواند مراحل رشد و تکامل مادی و معنوی خویش را طی کند. بسیاری از محققان مربوط به مسایل توسعه کشورهای جهان سوم معتقدند که با استفاده صحیح از وسایل ارتباط جمعی می‌توان با فقر و بی‌سوادی به مبارزه برخاست و همچنین با آموزش فنون و روش‌های نوین در اشکال اطلاعات و آگاهی‌ها نقش مشارکت‌های اجتماعی در زمینه‌‌‌های گوناگون اعم از صنعت، خدمات، کشاورزی، باغداری، دامداری و... برجسته کرد. 
د) کارکرد راهنمایی و رهبری؛ نقش رهبری کننده وسایل ارتباطی و اثر آن‌ها در بیداری و ارشاد افکار عمومی، امری واضح بوده و روزبه‌روز بر اهمیت آن افزوده می‌شود، در نظام‌های دمکراسی، وسایل ارتباط جمعی می‌توانند در راه گسترش ارتباط میان رهبری کنندگان و رهبری شوندگان، خدمات مهمی را انجام داده و به عنوان آیینه تمام‌نمای افکار عمومی در جلب همکاری مردم و شرکت دادن آن‌ها در امور اجتماعی، تأثیر فراوانی به جای بگذارند. 
با این حال اگرچه وجود نظام‌های مردمی شرایط را برای فعالیت رسانه‌های جمعی در انجام وظایفشان آماده می‌کند و زمینه تسریع توسعه را فراهم می‌سازد اما بخشی از موفقیت رسانه‌ها موکول به نحوه عملکرد خود آن‌ها و همخوانی و هماهنگی‌شان به عنوان یکی از نظام‌های فرعی با نظام اجتماعی است. به عبارت دیگر وجود یک نظام مردمی پیش‌شرط لازم در موفقیت رسانه‌های جمعی در زمینه جلب مشارکت مردم است، اما این موفقیت در مرحله بعد مشروط به عواملی چون مدیریت، تخصص کارگزاران رسانه‌های گروهی و آگاهی آن‌ها از دانش پیشرفته ارتباطی است و همچنین نکات دیگری که در ذیل به آن‌ها اشاره می‌شود. 
۱ _ رسانه‌ها باید از هرگونه مبالغه و اغراق که سبب عدم انطباق حرف و عمل می‌شود بپرهیزند. 
۲ _ توجه به مرز میان استثمار و آگاه کردن مردم. 
۳ _ توجه به رسانه‌های جمعی به عنوان بانک اطلاعاتی جامعه. 
۴ _ توجه به محتوای رسانه‌ها و اثر انواع پیام بر گروه‌های اجتماعی بخشی از مطالعات رسانه‌ها را تشکیل می دهدو غیره 
جوامعی که رسانه‌های قوی با کارکردهای مثبت اجتماعی دارند، در بسیاری موارد گام‌های ترقی را بیشتر و بهتر از جوامعی برمی‌دارند که در آن‌ها نقش کمرنگی را از خود نشان می‌دهند. رسانه‌ها چون نقش راهبردی مهمی در جامعه دارند و در هدایت افکار عمومی موثرند در نتیجه به عنوان ابزار مهمی برای مردمی کردن آرا و نظریات دولتمردان و سیاسیون تلقی می‌شوند. 
به عبارت دیگر امروز نقش اطلاعات در سازوکارهای تصمیم‌گیری از اهمیت بالایی برخوردار است و همین امر نقطه تلاقی رسانه و قدرت را شکل می د هد. 

این‌ها همه از نکات اساسی  و موثر رسانه‌های جمعی در تغیر رویکرد افکار ملت‌ها بوده است و افغانستان هم از جمله کشورهای هستند که در این یک دهه گذشته شاهد افزایش روزافزون رسانه‌های تصویری و چاپی بوده است؛ اما این که رسانه‌های جمعی چقدر مسئولیت خودش را در قبال ملت‌سازی و اطلاع‌رسانی دقیق و درست انجام داده بحث جدا است.

اما نباید فراموش کرد که رسانه‌ها تنها مسئولیت شأن آنچه که قبلاً به آن اشاره شد اطلاع‌رسانی محض نیست؛ بلکه نقش بارز و اساسی‌تر از آن را دارد.  افغانستان دارد کم‌کم به انتخابات 2014 نزدیک می شود و تنها انتخابات شفاف و عادلانه می‌تواند مسیر زندگی سیاسی و اقتصادی این مردم را تغییر دهد و اینجاست که نقش رسانه‌های جمعی بیش از پیش برجسته می‌شود.

رسانه‌ها در این شرایط حساس کشور باید مسئولیت شان را در قبال این ملت رنجدیده به نمایش بگذارد و آن بی باوری که مردم که نسبت به پروسه انتخابات ایجادشده است  دو باره  این اعتماد و باور را ایجاد کرد و تنها راه برون‌رفت از وضعیت موجود ایجاد برنامه‌های سازنده و موثر رسانه‌های جمعی  هستند که این فاصله را کم سازد و مردم را  تشویق و ترغیب نمایند تادر انتخابات اشتراک ورزد.



نوع مطلب : فرهنگی واجتماعی 



شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic