اخضرات ادرس که دیدگاه سیاسی، دینی ، اجتماعی و فرهنگی را نشر می کند. نظرات سالم شما بنده راکمک خواهد کرد .
تاریخ:یکشنبه 19 شهریور 1391-02:15 ب.ظ

نگاهی به فقر و فقرزدایی از دیدگاه اســلام. بخش دوازدهم










بخش دوازدهم
رمز پیشرفت‌ و ترقّی‌ شگفت‌آور مسلمانان‌ چه‌ بود؟
نهرو در این‌باره ‌می‌گوید: «سرگذشت‌ عرب‌ها و داستان‌ این‌که‌ چه‌گونه‌ به‌ سرعت‌ در آسیا و اروپا و افریقا توسعه‌ یافتند و فرهنگ‌ و تمدّن‌ عالی‌ و بزرگی‌ به‌ وجود آوردند، یکی ‌از شگفتی‌های‌ تاریخ‌ بشری‌ است‌. نیرو و فکر تازه‌یی‌ که‌ عرب‌ها را بیدار ساخت‌ و ایشان‌ را از اعتماد به‌ نفس‌ و قدرت‌ سرشار ساخت‌، اسلام‌ بود.»
هرچند ابعاد تمدّن‌ مسلمانان‌ و تأثیر آن‌ در سایر ملّت‌ها گسترده‌ است‌ و پرداختن‌ به‌ همة‌ زوایای‌ آن‌ در این‌ مختصر نمی‌گنجد؛ ولی‌ اشاره‌یی‌ کوتاه‌ به‌گوشه‌یی‌ از آن‌ عظمت،‌ ضروری‌ می‌نماید.
در بخش‌ ریاضیات‌، خوارزمی‌ در میان‌ دانشمندان‌ دربار مأمون، ‌درخشان‌ترین‌ چهره‌ بود و کتاب‌های‌ بسیار در علوم‌ و جغرافیا و نجوم‌ تدوین‌کرد. آثار او سه‌صد سال‌ بعد به‌ وسیلۀ‌ «آتل‌ هارت‌« انگلیسی‌ به‌ لاتین‌ ترجمه‌ شدو در اختیار دانشمندان‌ اروپا قرار گرفت‌. دو اثر او در ریاضیات‌ که‌ نامش‌ را جاودانه‌ ساخت‌، عبارت‌ است‌ از: «جبر و مقابله‌« و «فن‌ محاسبه‌«. مترجمی‌ که‌ «جبر و مقابله‌« را به‌ لاتین‌ برگرداند، همان‌ نام‌ عربی‌ را برای‌ کتاب‌ برگزید و اوّلین‌ کلمة‌ عنوان‌ کتاب‌ (الجبر) برای‌ همیشه‌ در ریاضیات‌ ماندگار شد.
«فن‌ محاسبه‌« که‌ راه‌ استفاده‌ از اعداد هندی‌ را می‌آموخت‌، در قرن‌ دوازدهم‌ به‌ لاتین‌ برگردانده‌ شد. ترجمة‌ این‌ کتاب‌ با این‌ جمله‌ آغاز می‌شود: “چنین‌ گفت‌ الگوریتمی‌، بگذار خدا را شکر گوییم… .”
طرفداران‌ خوارزمی‌، در مبارزه‌یی‌ طولانی‌ در هسپانیه، آلمان‌، انگلستان‌ و فرانسه‌ با طرفداران‌ نوع‌ دیگر محاسبه‌ (آباکسیت‌ها) مقابله‌ کرده‌، آن‌ها را کنار زدند و محاسبة‌ عددی‌ و ترتیب‌ آن‌ها بر اساس‌ یکان‌، دهگان‌ و… را جاودان‌ ساختند. این‌ گروه‌ در تاریخ‌ دانش‌ «الگوریتمیکر» شهرت‌ دارند. جالب ‌این‌جاست‌ که‌ اشاره‌ کنیم،‌ ریشة‌ تاریخی‌ کلمة‌ «لگاریتم» نیز به‌ خوارزمی ‌باز می‌گردد. هم‌چنین‌ می‌توان‌ به‌ خیام‌ نیشابوری‌ اشاره‌ کرد. او نخستین‌ کسی‌ است‌ که‌ به‌ تحقیق‌ منظّم‌ علمی‌ در معادلات‌ درجه‌ یک‌ و دو و سه‌ پرداخت ‌و این‌ معادلات‌ را به‌ شکلی‌ تحسین‌ برانگیز طبقه‌بندی‌ کرد. او هم‌چنین‌ به‌ حل ‌ّمعادلات‌ درجه‌ سه‌ و چهار، از طریق‌ قطع‌ مخروط‌، دست‌ یافت‌. این‌ از بالاترین‌ مراتبی‌ است‌ که‌ ریاضی‌دانان‌ در حل‌ معادلات‌ به‌ آن‌ رسیده‌اند.
از ریاضی‌‌دانان‌ مسلمان‌ دیگری‌ چون‌ ابوریحان‌ بیرونی‌ (۳۶۲ـ۴۴۰ه.ق‌)، بوزجانی‌ (وفات‌ ۳۸۸ ه.ق‌.) و شیخ‌ بهایی‌ (وفات‌ ۱۰۳۰ه.ق‌) آثاری‌ گران‌بها در هندسه‌ و مثلثات‌ به‌جای‌ مانده‌ است‌....


ادامه مطلب

نوع مطلب : اقتصادی 

تاریخ:یکشنبه 19 شهریور 1391-02:06 ب.ظ

نگاهی به فقر و فقرزدایی از دیدگاه اســلام. یازدهم


بخش یازدهم
راهبردهای‌ توسعه‌
بخشی‌ از راهبردهای‌ ارایه‌ شده‌ در اسلام‌ عبارت‌اند‌ از:
۱٫ یاری‌ جستن‌ از خداوند
بر اساس‌ بینش‌ الهی‌، مهم‌ترین‌ و اساسی‌ترین‌ کار در جهت‌ تحقق‌ اهداف ‌توسعه‌، متکی‌ بودن‌ به‌ نصرت‌ پروردگار است‌. خداوند نیز به‌ مؤمنان‌ وعدة‌ یاری‌ داده‌ است‌.
«ما رسولان‌ خود و مومنان‌ را در زنده‌گی‌ دنیا و در روز قیامت‌ یاری‌ خواهیم‌کرد.»
یاری‌ جستن‌ از خداوند در تمام‌ امور، در ادعیه‌ نیز فراوان‌ به‌ چشم‌ می‌خورد. بی‌تردید متکی‌ بودن‌ به‌ یاری‌ خداوند، با کار و تلاش‌ منافات‌ ندارد؛ بلکه‌ پشتوانة‌ حرکت‌ و تلاش‌ انسان‌ است‌.
۲٫ سخت‌کوشی‌
تحقق‌ اهداف‌ توسعه‌، علاوه‌ بر دعا و یاری‌ جستن‌ از خداوند، به‌ کوشش‌ و تلاش‌ پیوستة‌ همة‌ افراد جامعه‌ نیاز دارد. حضرت‌ علی ‌(ع) در این‌باره‌ می‌فرماید: «علم‌ راهنمایی‌ات‌ می‌کند و عمل‌ تو را به‌ هدف‌ می‌رساند.»
۳٫ رعایت‌ حقوق (قانون‌مندی)
در اسلام‌ رعایت‌ حقوق افراد جامعه،‌ از اهمیت‌ والایی‌ برخوردار است‌. ‌پیامبر اکرم‌ (ص) می‌فرماید: «هر کس‌ برادر مسلمانش‌ را از مقداری‌ از حقش ‌بازدارد، از برکت‌ روزی‌ محروم‌ می‌شود.»
یکی‌ از حقوق، حق‌ فرمانروا بر مردمان‌ و حق‌ مردم‌ بر فرمانروا است‌. علی ‌(ع) این‌ حق‌ را از بزرگ‌ترین‌ حقوقی‌ که‌ خداوند واجب‌ فرموده‌، می‌داند و می‌فرماید: «چون‌ مردم‌ حق‌ فرمانروا را رعایت‌ کنند و فرمانروا حق‌ مردم‌ را به‌جای‌ آرد، حق‌ میان‌ آنان‌ گرامی‌ می‌شود، راه‌های‌ دین‌ پدیدار می‌گردد، نشانه‌های‌ عدالت‌ پایداری‌ می‌یابد و سنّت‌ چنان‌که‌ باید اجرا شده‌، کار زمانه‌ آراسته ‌می‌گردد.»
۴٫ استغفار
چنان‌که‌ گذشت‌، شیوع‌ گناه‌ یکی‌ از عوامل‌ بروز فقر در جامعه‌ است‌. در بحث‌ درمان،‌ فقر نیز به‌ از بین‌ بردن‌ زمینه‌های‌ گناه‌ اشاره‌ کردیم‌. استغفار، گناهان‌ انجام‌ شده‌ را نابود می‌کند و بدین‌ طریق‌، فقر را از جامعه‌ دور می‌سازد.
موانع‌ توسعه‌
برخی‌ از موانع‌ توسعه‌ عبارت‌اند‌ از:
۱٫ ستم‌
قران‌ کریم‌، ستم‌ را علت‌ هلاکت‌ بسیاری‌ از اقوام‌ گذشته‌ شمرده‌، در موارد متعدد، مسلمانان‌ را به‌ مطالعة‌ سرگذشت‌ پیشینیان‌ سفارش‌ کرده‌ است‌: «این‌ خانه‌های‌ خالی‌ آن‌ها است‌ به‌ سبب‌ بیدادی‌ که‌ کرده‌اند.»
علی ‌(ع) نیز می‌فرماید: “هیچ‌ چیز سریع‌تر از ستم،‌ سبب‌ تغییر نعمت‌ خداوند و نزول‌ عذاب‌ نیست‌.”
۲٫ گناه‌
در بخش‌های‌ پیشین‌ اشاره‌ شد که‌ گناه‌ موجب‌ فقر و کم‌ شدن‌ و از بین‌ رفتن ‌نعمت‌های‌ خداوند می‌شود. بنابراین‌، از موانع‌ توسعه‌ به‌ شمار می‌آید.
۳٫ تفرقه‌
حضرت‌ علی ‌(ع) علت‌ پریشانی‌ و نابودی‌ بسیاری‌ از ملل‌ پیشین‌ را اختلاف ‌و دو دسته‌گی‌ آنان‌ می‌داند.
۴٫ ناسپاسی‌
قرآن‌ کریم‌ ناسپاسی‌ را از اسباب‌ زوال‌ نعمت‌ و در مقابل‌، شکر و سپاس‌ را سبب‌ افزایش‌ مواهب‌ خداوندی‌ می‌داند.
۵٫ نپرداختن‌ زکات‌
همان‌گونه‌ که‌ پرداخت‌ زکات‌ و سایر حقوق مالی‌ به‌ رشد و توسعة‌ جامعه ‌می‌انجامد، نپرداختن‌ زکات‌ نیز از موانع‌ توسعه‌ شمرده‌ می‌شود.

بررسی‌ علل‌ عقب‌مانده‌گی‌ و فقر مسلمانان‌
چرا مسلمانان‌ فقیر اند؟...



ادامه مطلب

نوع مطلب : اقتصادی 

تاریخ:یکشنبه 19 شهریور 1391-02:04 ب.ظ

نگاهی به فقر و فقرزدایی از دیدگاه اســلام . دهم


بخش دهم

۳٫ گسترش‌ علم‌ و عقل‌
اعتلای‌ فرهنگی‌ و سطح‌ آموزش‌ در کشور، از دیگر شاخص‌های ‌توسعة‌ انسانی‌ است‌. این‌ شاخص‌ نه ‌تنها در رشد اقتصادی،‌ عاملی‌ تعیین‌کننده ‌است‌، بلکه‌ خود نیز موضوعیت‌ دارد؛ یعنی‌ هرگاه‌ کشوری‌ از رشد اقتصادی ‌بالا بهره‌ گیرد، ولی‌ شمار بی‌سوادانش‌ بسیار باشد، توسعه‌یافته‌ شمرده ‌نمی‌شود.

اسلام‌ بر دانش‌ و فراگیری‌ آن‌ تأکید فراوان‌ کرده‌ است‌. مطالعة‌ سیرة‌ عملی‌ پیامبر اکرم‌ و مسلمانان‌ صدر اسلام‌ نیز نشان‌دهندة‌ اهمیت‌ این‌ موضوع‌ است‌. پیامبر(ص) پس‌ از جنگ‌ بدر مقرر داشت‌: اسیرانی‌ که‌ توان‌ پرداخت‌ فدیه‌ ندارند، در برابر آموزش‌ خواندن‌ و نوشتن‌ به‌ ده‌ مسلمان،‌ آزاد شوند. اعزام‌ دو تن‌ برای‌ آموختن‌ شیوة‌ استفاده‌ از منجنیق‌ نشان‌دهندة‌ توجه‌ پیامبر اکرم ‌(ص) به‌ این‌ مهم‌ّ است‌. مسلمانان‌ با ادامة‌ این‌ راه‌، چنان‌ در آموزش‌ علوم‌ و فنون‌ پیش‌ رفتند که‌ در طی‌ دو قرن ‌پناه‌گاه‌ دانش‌پژوهان‌ جهان‌ گشتند. در فرهنگ‌ اسلامی‌، در کنار دانش‌، به ‌مسالة‌ خرد نیز توجه‌ بسیار شده‌ است‌. در منابع‌ روایی‌، زیر‌ عنوان‌ “کتاب ‌عقل‌ و جهل‌“، دربارة‌ ارزش‌ خرد و دعوت‌ انسان‌ها به‌ تعقل‌ و تفکر، روایات ‌فراوان‌ به‌ چشم‌ می‌خورد. این‌ روایات‌، عقل‌ را پیامبر باطنی‌ و وسیلة‌ عبادت‌ خداوند متعادل‌ و رسیدن‌ به‌ بهشت‌ شمرده‌اند.
۴٫ رفاه‌ عمومی‌
چنان‌که‌ در بررسی‌ جایگاه‌ دنیا اشاره‌ کردیم‌، بهره‌مندی‌ از نعمت‌های ‌خداوند در این‌ دنیا نه‌ تنها با سعادت‌ انسان‌ در دنیای‌ دیگر منافات‌ ندارد؛ بلکه‌ آنان‌ که‌ از راه‌های‌ مشروع‌ در پی‌ فراهم‌ کردن‌ اسباب‌ رفاه‌ خود و خانوادة ‌خویش‌ برمی‌آیند، مورد تشویق‌ نیز قرار گرفته‌اند. مطالعة‌ وظایف‌ دولت‌ در نظام‌ اقتصادی‌ اسلام‌ این‌ مطلب‌ را به‌خوبی‌ آشکار می‌سازد که‌ رفاه‌ همه‌گانی‌ از اهداف‌ و وظایف‌ اصلی‌ دولت‌ است‌ و دولت در این قمسمت مکلفیت دارد. البته‌ مراد از رفاه،‌ تنها رفع‌ نیازهای ‌ضروری‌ مردم‌ نیست‌. چنان‌که‌ دربارة‌ جامعة‌ آرمانی‌ حضرت مهدی می‌خوانیم‌: زمین‌ گنج‌های‌ خود را برای‌ مردم‌ آشکار می‌کند؛ همة‌ مردم‌ از نعمت‌های‌ فراوان‌ خداوند بهره‌مند می‌گردند و تهیدست‌ و نیازمند یافت ‌نمی‌شود.
برقراری‌ رفاه‌ از اهداف‌ الگوهای‌ توسعة‌ دیگر مکاتب‌ نیز شمرده ‌می‌شود؛ ولی‌ بی‌تردید رفاه‌ نظام‌ اسلام‌ با رفاهی‌ که‌ در دیگر نظام‌ها مطرح ‌است‌، تفاوت‌ دارد. در الگوی‌ توسعة‌ اسلام‌، رفاه‌ به‌ امور زیر مقید است‌:
الف‌) مشروعیت‌
تحقق‌ رفاه‌ و آسایش‌ مردم‌ باید از راه‌های‌ مشروع‌ تحقق‌ یابد و موجب ‌ارتکاب‌ حرام‌ یا تضییع‌ حقوق دیگران‌ نشود. مطالعة‌ تاریخ‌ تحولات‌ کشورهای‌ پیشرفته‌ به‌خوبی‌ نشان‌ می‌دهد که‌ آن‌ها این‌ پیشرفت‌ و رشد را در سایة‌ چپاول‌ اموال‌ سایر کشورها به‌دست‌ آورده‌اند.
ب‌) همه‌گانی‌ بودن‌
باید عموم‌ مسلمانان‌ و افرادی‌ که‌ در کشور اسلامی‌ زنده‌گی‌ می‌کنند، از رفاه ‌برخوردار شوند. در نظام‌ اسلامی‌ حتا‌ به‌ حقوق اقلیت‌ها نیز توجه‌ شده‌ است.‌ به طور مثال: حضرت‌ علی ‌(ع) از عدم‌ توجه‌ به‌ مرد بی‌کار و فرتوت‌ مسیحی‌، ناراحت‌ شد و فرمان‌ داد نیازهای‌ وی‌ را از بیت‌المال‌ برآورده‌ سازند.
ج‌) رعایت‌ حدود الهی‌
رفاه‌ در توسعة‌ اسلامی،‌ به‌ عدم‌ اسراف‌ و تبذیر محدود است‌. آن‌چه‌ امروز در کشور ما و در بسیاری‌ از کشورهای دیگر رفاه‌ خوانده‌ می‌شود، از نظر مواد مصرفی‌ و مقدار آن‌، نوعی‌ اسراف‌ است‌. ترویج‌ فرهنگ‌ مصرف‌ کالاهای‌ لوکس‌، به‌ منظور افزایش‌ تقاضا برای‌ مردمان این سررزمین‌ها، به ‌معنای‌ از بین‌ بردن‌ منابع ‌اولیة‌ متعلق‌ به‌ نسل‌های‌ آینده‌ و آلوده‌ ساختن‌ بیش از حد محیط‌ زیست‌ است‌ و از مصادیق‌ و نمونه‌های‌ اسراف‌ در چنین‌ جوامعی‌ شمرده‌ می‌شود.
د) پرهیز از غفلت‌ و دنیازده‌گی‌
تأمین‌ وسایل‌ آسایش‌ انسان‌ در این‌ دنیا در راستای‌ تحقق‌ نیک‌بختی‌ وی یعنی‌ نزدیکی‌ به‌ خداوند متعال‌ است‌. بنابراین‌، استفاده‌ از این‌ نعمت‌ها باید به ‌فزونی‌ شکر انسان‌ و تربیت‌ و تهذیب‌ وی‌ بیانجامد نه‌ غفلت‌ و سرکشی‌. به‌عبارت‌ دیگر، در توسعة‌ اسلامی‌ رفاه‌ مطلوب‌ است‌ نه ‌اسراف. از آن‌جا که ‌به ‌طور معمول‌، ثروت‌ بسیار به‌ غفلت‌ از یاد خدا می‌انجامد و آثاری‌ چون ‌طغیان‌ و گناه‌ را در پی‌دارد؛ رهبران‌ الهی‌ پیروان‌ خود را به‌ داشتن‌ حد کفاف‌ از نعمت‌ها و خواستن‌ آن‌ از خداوند سفارش‌ کرده‌اند.
مبانی‌ توسعه
در الگوی‌ توسعة‌ اسلامی‌، حرکت‌ به ‌سمت‌ اهدافی‌ که‌ ذکر کردیم،‌ باید در چارچوب‌ اصولی‌ که‌ از جهان‌بینی‌ این‌ مکتب‌ به‌دست‌ می‌آید، تحقق‌ یابد. برای‌ مثال‌ رسیدن‌ به‌ رفاه‌ عمومی‌ (هدف‌) از راه‌های‌ مختلفی‌ ممکن‌ است‌؛ ولی‌ در این‌ نظام‌ فقط‌ باید راهی‌ را پیمود که‌ با مبانی‌ دین‌ ناسازگاری‌ نداشته ‌باشد. بخشی‌ از این‌ مبانی‌ عبارت‌ است‌ از:
۱٫ آخرت‌طلبی‌....


ادامه مطلب

نوع مطلب : اقتصادی 

تاریخ:یکشنبه 19 شهریور 1391-01:52 ب.ظ

نگاهی به فقر و فقرزدایی از دیدگاه اســلام. بخش نهم










بخش نهم
دیدگاه‌ سوم‌ (آخرت‌گرایانه‌)
این‌ گروه‌ جهت‌گیری‌ اصلی‌ و رسالت‌ دین‌ را حساس‌ ساختن‌ انسان‌ نسبت‌ به ‌آخرت‌ و تأمین‌ نیک‌بختی‌ آن‌جهانی‌ وی‌ می‌داند.
برخی‌ از نویسنده‌گان‌ معاصر نیز، با این‌ بیان‌ که‌ «دین‌ اصلاً در تدبیر دنیا دخالت‌ نکرده‌ و آن‌ را به‌ عقلا وانهاده‌ است‌«، به‌ تبیین‌ این‌ دیدگاه‌ می‌پردازند. هرچند در این‌ دیدگاه‌ نیز توسعه‌ و رفاه‌ امری‌ مطلوب‌ به‌ شمار می‌آید؛ ولی دین‌ در این‌ امر دخالت‌ نمی‌کند و چارة‌ کار به‌ خود مردم‌ واگذار شده‌ است‌.
دیدگاه‌ چهارم‌ (قرآن‌ و روایات‌)
در این‌ دیدگاه‌ با استفاده‌ از آیات‌ قرآن‌ و روایات‌ دینی به‌ تبیین‌ دو مطلب‌ می‌پردازیم‌:
۱٫ آیا دین‌ در حوزة‌ دنیا و سعادت‌ دنیوی‌ انسان،‌ دخالت‌ کرده‌ است‌؟
۲٫ رابطة‌ دنیا و آخرت‌ در دین‌ چه‌گونه‌ است‌؟
دربارۀ‌ پرسش‌ نخست‌، آیات‌ و روایاتی‌ که‌ در ابعاد سیاسی‌، اقتصادی‌ و فرهنگی‌ و ..وارد شده‌ است،‌ به‌ خوبی‌ آشکار می‌سازد که‌ دین‌ اسلام‌، در این ‌عرصه‌ها، نظام‌مند و دارای‌ برنامه‌ است‌ و افزون‌ بر سعادت‌ اخروی‌ انسان‌، برای ‌کامیابی‌ وی‌ در این‌ دنیا نیز اندیشیده‌ است‌؛ زیرا سعادت‌ اخروی‌ از طریق‌ دنیا امکان‌‌پذیر است‌. سیرة‌ پیشوایان‌ دین‌، در ارایة‌ رهنمود در امور دنیای ‌مردم‌ و تشکیل‌ حکومت‌ در صورت‌ امکان‌، بر توجه‌ دین‌ به‌ سعادت‌ انسان‌ در هر دو جهان‌ گواهی‌ می‌دهد. علامه‌ طباطبایی‌ در این‌‌باره‌ می‌گوید: “… دین‌ بعد از پیدایش،‌ پیوسته‌ کامل‌تر شده‌ تا به‌ حدی‌ که‌ قوانین‌ آن‌ شامل ‌تمام‌ احتیاجات‌ زنده‌گی‌ بشر بشود.”
پرسش‌ دوم‌ یعنی‌ ارتباط‌ دنیا و آخرت‌ را می‌توان‌ با توجه‌ به‌ آیات‌ قرآن‌ و احادیث، تحت‌ عناوین‌ زیر به‌ بررسی‌ نهاد. حاصل‌ این‌ جست‌وجو در سطح‌ کلان‌، ویژه‌گی‌های‌ جامعة‌ توسعه‌‌یافته‌ را نیز مشخّص‌ می‌سازد.
۱٫ ارزشمند بودن‌ دنیا
به‌‌رغم‌ آن‌ که‌ برخی‌ از نصوص‌ دینی‌ بر بی‌اعتباری‌ دنیا، فریبنده‌گی‌ آن‌ و نیز تشویق‌ به‌ کناره‌گیری‌ از آن‌ تأکید می‌ورزد، دقّت‌ در این‌ عبارت‌ها، به‌ ویژه ‌با توجه‌ به‌ آیات‌ و روایت‌هایی‌ که‌ زنده‌گی‌ دنیا را ستوده‌ است‌، بیان‌گر این‌ است ‌که‌ دنیا به‌ خودی‌ خود ارزش‌ دارد و مذمّت‌ و نکوهش‌ آن‌ ممنوع‌ است‌؛ ولی ‌اگر موجب‌ غفلت‌ انسان‌ و بازداشتن‌ وی‌ از هدف‌ اصلی‌ شود، مورد مذمت‌ و نکوهش‌ واقع‌ می‌شود. بر اساس‌ مجموعة‌ آیات‌ و روایات‌، دنیا تجارت‌خانه‌ و سجده‌گاه‌ دوستان‌ خداست‌. بدیهی‌ است‌ که‌ هوس‌‌پیشه‌گان‌ و غافلان‌ در این ‌بازار به‌ خرید کالاهای‌ پر زرق و برق و لوکس‌ می‌پردازند و از خرید کالاهایی‌که‌ برای‌ نیک‌بختی‌ جاودان‌ ضروری‌ است‌، باز می‌مانند؛ در این‌ صورت‌، به ‌تعبیر حضرت‌ علی ‌(ع) این‌ دنیا تبدیل‌ به‌ بازار زیان‌ و خسارت‌ می‌شود. بنابراین‌، دنیا اگر درست‌ مورد بهره‌برداری‌ قرار گیرد، سبب‌ نجات‌ و رستگاری‌ انسان‌ می‌گردد.
مال‌ را گر بهر دین‌ باشی‌ حمول‌ / نعم‌ مال‌ صالح‌ خواندش‌ رسول‌
آب‌ در کشتی‌ هلاک‌ کشتی‌ است / ‌آب‌ اندر زیر کشتی‌ پشتی‌ است‌.
به‌ همین‌ سبب‌، حضرت‌ علی‌ (ع) آن‌ دسته‌ از فریب‌ خورده‌گان‌ دنیا را، که‌ به ‌نکوهش‌ آن‌ لب‌ می‌گشایند، مورد سرزنش‌ قرار می‌دهد و می‌فرماید:
ای‌ نکوهندة‌ جهان‌، فریفته‌ به‌ نیرنگ‌ آن‌، به‌ دروغ‌هایش‌ دل‌باخته‌ و به‌ نکوهش‌ آن‌ پرداخته‌ای‌، فریفتة‌ دنیایی‌ و سرزنشش‌ می‌نمایی‌؟ تو بر دنیا دعوی‌ گناه‌ داری‌ یا دنیا باید بر تو دعوی‌ کند که‌ گنه‌کاری‌؟ دنیا کی ‌سرگشته‌ات‌ ساخت‌ و چه‌سان‌ به‌ دام‌ فریبت‌ انداخت‌… دنیا خانة‌ راستی‌ است ‌برای‌ کسی‌ که‌ آن‌ را راستگو انگاشت‌ و خانۀ‌ پند است‌ برای‌ آن‌‌که‌ از او پندآموخت‌.
۲٫ فطری‌ بودن‌ دوستی‌ دنیا
محبّت‌ به‌ دنیا نیز امری‌ طبیعی‌ و مطابق‌ با فطرت‌ آدمیان‌ است‌؛ چنان‌که‌ حضرت‌ علی‌ (ع) می‌فرماید: «مردم‌ فرزندان‌ دنیایند و نباید کسی‌ را به‌ سبب ‌دوست‌ داشتن‌ مادرش،‌ سرزنش‌ کرد.»
علامه‌ طباطبایی‌ نیز دوستی‌ دنیا و وابسته‌گی‌های‌ آن‌ را امری‌ فطری‌ و ضروری‌ می‌داند و می‌نویسد:
“در غیر این‌ صورت،‌ بقای‌ نوعی‌ انسان‌ با‌ خطر مرگ‌ و نیستی‌ مبتلا می‌گشت‌.”
۳٫ ایجاد دنیای‌ آبادان‌ و توسعه‌یافته‌
بر خلاف‌ تبلیغات‌ گسترده‌یی‌ که‌ علیه‌ اسلام‌ صورت‌ می‌گیرد و آن‌ را ناسازگار با توسعه‌ می‌نمایاند، در دیدگاه‌ پیشوایان‌  دین، خداوند دنیایی ‌آباد برای‌ انسان‌ در نظر گرفته‌ و تمام‌ اسباب‌ راحتی‌اش‌ را در آن‌ آماده‌ ساخته‌است‌؛ چنان‌که‌ می‌توان‌ گفت‌: دنیا جلوه‌یی‌ محدود از بهشت‌ است‌ و به ‌قول‌ علامه‌ طباطبایی،‌ نعمت‌ بهشتی‌ نعمت‌های‌ تکامل‌یافتة‌ دنیاست‌.
ب‌) امنیت‌ کامل‌
از ویژه‌گی‌های‌ مشترک‌ بهشت‌ و جامعة‌ حضرت‌ مهدی، برقراری‌ امنیت ‌کامل‌ است‌. در آن‌ جامعه،‌ بنده‌گان‌ خدا هیچ‌ نگرانی‌ و هراسی‌ ندارند و خدا را بر این‌ امنیت‌ سپاس‌ می‌گویند.
و الله‌ یدعو الی‌ دارالسلام‌.
خداوند انسان‌ها را به‌ خانۀ‌ امن‌ خود دعوت‌ می‌کند.
ادخلوا الجنه‌ لاخوف‌ٌ علیکم‌ و لا انتم‌ تحزنون.
الحمدللّه‌ الذی‌ اذهب‌ عنا الحزن.
در زمان‌ حضرت‌ مهدی‌ جامعه‌ چنان‌ امن‌ می‌شود که‌ هرگاه‌ زنی‌ به ‌تنهایی‌ از یک‌سوی‌ دنیا به‌ طرف‌ دیگر برود، هیچ‌کس‌ متعرض‌ او نخواهد شد؛ این‌ امنیت‌ حتا‌ از سوی‌ جانوران‌ نیز برقرار می‌شود....


ادامه مطلب

نوع مطلب : اقتصادی 

تاریخ:یکشنبه 19 شهریور 1391-01:30 ب.ظ

نگاهی به فقر و فقرزدایی از دیدگاه اســلام. بخش هشتم










بخش هشتم
در دیدگاه‌ مکتب‌ نوسازی‌، باید سهم‌ طبقه سرمایه‌دار از درآمد ملّی‌ پیوسته ‌افزایش‌ یابد. نظریه‌ها و خط‌ مشی‌های‌ این‌ الگو، پس‌ از آنان‌ در قالب‌ دیدگاه‌های ‌اقتصادی‌ نیوکلاسیک‌ مکتب‌ پولی‌ و نظریه‌های‌ اقتصادی‌ «از جانب‌ عرضه‌« احیا شده‌ است‌. همان‌گونه‌ که‌ در بخش‌ سرمایه‌داری‌ لیبرال‌ اشاره‌ کردیم‌،

از دهة‌ ۱۹۶۰ به‌ بعد تفکر سرمایه‌داری‌ لیبرال‌ توسط‌ گروهی‌ از اقتصاددانان ‌نیوکلاسیک‌ و پولیون‌ احیا شد. در واقع‌ این‌ افراد، با استفاده‌ از خط‌مشی‌های‌ مکتب‌ نوسازی‌ در اندیشة‌ احیای‌ اصول‌ اساسی‌ سرمایه‌داری‌ لیبرال‌ بودند. بر همین‌ اساس‌، مسالة‌ دخالت‌ دولت‌ که‌ به‌وسیلة‌ حامیان‌ مکتب‌ نوسازی ‌پذیرفته‌ شده‌ بود، در تفکر نیوکلاسیک‌ها و پولیون‌ به‌ کم‌ترین‌ حدّ ممکن ‌کاهش‌ یافت‌.
الگوی‌ توسعه‌ در نظام‌ اقتصادی‌ اسلام‌
از آن‌جا که‌ الگوی‌ توسعه‌ در نظام‌ اقتصادی‌ اسلام‌ از اهمیت والایی برخوردار می‌باشد، ضروری‌ است‌ اهداف‌، مبانی‌، راه‌کارها و موانع‌ آن‌ را مورد بررسی‌ قرار دهیم‌. این‌ بررسی‌ از راه‌ ممکن‌ می‌نماید:
۱٫ آیات‌ و روایات‌
می‌توان‌ به‌ یاری‌ قرآن‌ کریم‌ و احادیث و روایات‌ اهداف‌، مبانی‌، راه‌کارها و موانع‌ الگوی‌ توسعه‌ در اسلام‌ را دریافت‌ و بر اساس‌ آن‌ها الگوی‌ مورد نظر اسلام‌ را ترسیم‌ کرد.
۲٫ تاریخ‌
تاریخ‌ بر پیشرفت‌ چشم‌گیر مسلمانان‌ در دورة‌ کوتاه‌ تشکیل‌ حکومت ‌اسلامی‌ در مدینه‌النبی‌ در زمان‌ پیامبر اکرم‌ (ص) گواهی‌ می‌دهد. می‌توان‌ رهنمودهای‌ حضرت ‌(ص) و تجربه‌های‌ مسلمانان‌ در آن‌ دوره‌ را، با در نظرگرفتن‌ موقعیت‌ زمانی‌، ملاک‌ استخراج‌ الگوی‌ توسعه‌ قرار داد.
۳٫ جامعة‌ آرمانی‌
جامعة‌ اسلامی‌ در زمان‌ ظهور حضرت مهدی، الگوی‌ مطلوب‌ و ایده‌آل‌ مسلمانان‌ معرفی‌ شده‌ است‌ و تحقق‌ آن‌ از وعده‌های‌ خداوند شمرده‌ می‌شود. مطالعة‌ ویژه‌گی‌های‌ این‌ جامعه‌ می‌تواند در دست‌یابی‌ به‌ الگوی‌ مورد نظر اسلام‌ در توسعه‌ راه‌گشا باشد.
در این‌ بخش‌، بر اساس‌ ملاک‌های‌ به‌دست‌آمده‌ از راه‌های‌ فوق، نخست ‌جایگاه‌ توسعه‌ و اهمیت‌ آن‌ را در اسلام‌ بررسی‌ می‌کنیم‌ و سپس‌ به‌ کشف ‌اهداف‌، مبانی‌، راهبردها و نیز موانع‌ می‌پردازیم‌. بدیهی‌ است‌ بررسی‌ تفصیلی ‌این‌ مطالب‌ به‌ کتابی‌ مستقل‌ نیاز دارد.
جایگاه‌ توسعه‌
بی‌تردید نحوة‌ نگرش‌ انسان‌ به‌ دنیا در تلاش‌ وی‌ برای‌ آبادانی‌ آن،‌ نقشی ‌مهم‌ دارد. اگر جامعه‌یی‌ با دید منفی‌ به‌ دنیا بنگرد و فرهنگ‌ رایج‌ آن‌ گریز از دنیا باشد، نمی‌تواند به ‌سوی‌ توسعه‌ گام‌ بردارد؛ ولی‌ هر گاه‌ جامعه‌یی‌ با دید مثبت‌ به‌ دنیا بنگرد و بهره‌مندی‌ از آن‌ را مطلوب‌ بشمارد، زمینة‌ فرهنگی ‌مساعدی‌ برای‌ توسعه‌ خواهد داشت‌...



ادامه مطلب

نوع مطلب : اقتصادی 

تاریخ:یکشنبه 19 شهریور 1391-01:27 ب.ظ

نگاهی به فقر و فقرزدایی از دیدگاه اســلام . بخش هفتم










بخش هفتم

واقعیت‌ این‌ است‌ که‌ سیاست‌های‌ تعدیل‌ ساختاری‌ دست‌کم‌ در کوتاه‌مدت‌ از چند طریق‌ ممکن‌ است‌ بر میزان‌ فقر موجود در جامعه‌ تأثیر منفی‌ بگذارد؛ بخشی‌ از این‌ راه‌ها عبارت‌اند از :
۱٫ افزایش‌ بهای‌ فرآورده‌های‌ زراعتی و غذایی‌
سیاست‌های‌ تعدیل‌ ممکن‌ است‌ به‌سبب‌ تعدیل‌ قیمت‌ها و حذف قرضۀ پرداختی‌ به‌ کشاورزان‌، به‌ افزایش‌ قیمت‌ فرآورده‌های‌ کشاورزی‌ و غذایی‌ بیانجامد؛ از این‌ طریق‌، قدرت‌ خرید تهیدستان‌ را کاهش‌ دهد و امنیت‌ غذاییِ‌ گروه‌های‌ آسیب‌پذیر را به‌ مخاطره‌ اندازد.
۲٫ بی‌کاری‌
برنامه‌های‌ تعدیل‌ ساختاری‌، در مراحل‌ اولیه‌ یا دست‌کم‌ در کوتاه‌مدت‌ و تا زمان‌ اعادة‌ مجدد رشد و رونق‌ اقتصادی‌، سبب‌ می‌شود افرادی‌ در بخش ‌رسمی‌ وظیفۀ ‌ خود را از دست‌ دهند و گروه‌هایی‌ به‌ نام‌ «فقرای‌ جدید» پدید آورند. به ‌هر حال،‌ بی‌کاری‌ به‌ عنوان‌ یکی‌ از علل‌ اصلی‌ فقر، در کوتاه‌مدت ‌افزایش‌ می‌یابد.
۳٫ نظریه‌های‌ سوسیالیستی‌
این‌ نظریه‌ به‌ وسیلۀ‌ مارکس‌ ارایه‌ شد و با انقلاب‌ اکتوبر ۱۹۱۷ در اتّحاد جماهیر شوروی‌ به‌ اجرا درآمد. برخی‌ از کشورهای‌ اروپایی‌ نیز، بعد از جنگ ‌جهانی‌ دوم‌، با تبلیغات‌ گستردة‌ ایدیولوژیک‌ و تأسیس‌ احزاب‌ کمونیستی ‌این‌ نظریه‌ را به‌ کار بستند. و حدود یک‌ قرن‌ در این‌ مسیر پیش‌ رفتند. اصول‌ کلی ‌این‌ مکتب‌، در مقابل‌ نظام‌ سرمایه‌داری‌، عبارت‌ است‌

از اصالت‌ جمع‌، مالکیت ‌دولتی‌ و برنامه‌ ریزی‌ متمرکز. مارکس‌ نظریة‌ منسجمی‌ دربارۀ‌ توسعه ‌ارایه‌ نداده‌ است‌، ولی‌ پیروانش‌ با استفاده‌ از اصول‌ کلی‌ وی‌ الگوهایی‌ ترسیم‌کرده‌اند.

برخی‌ از این‌ الگوها عبارت‌ است‌ از: الگوی‌ ساختارگرا، نیومارکسیسم‌ و تحلیل‌های‌ وابسته‌گی‌ از توسعه‌. طرفداران‌ این‌ الگوها دربارة‌ ماهیت‌ فقر دیدگاه‌ مشترک‌ دارند. آن‌ها معتقدند استثمار فقرا به‌‌وسیلة ‌ثروت‌مندان‌ در هر دو سطح‌ داخلی‌ و بین‌المللی‌ علّت‌ نخستین‌ توسعه‌نیافته‌گی ‌و فقر عمومی‌ در جهان‌ سوم‌ است‌.

هم‌چنین‌ بیش‌تر این‌ها اعتقاد دارند مشکل‌عمومی‌ فقر، تنها وقتی‌ حل‌ می‌ شود که‌ عمر شیوة‌ تولیدسرمایه‌‌داری‌ در کشورهای‌ در حال‌ توسعه‌ و نیز اقتصاد جهانی‌، به‌ عنوان‌ یک‌ کل‌، پایان‌ پذیرد. هرچند بیش‌تر هواداران‌ این‌ مکاتب،‌ بر مسالة‌ توزیع‌ درآمد تاکید جدی‌ می‌ورزند؛ ولی‌ «وارن‌«، مدرّس‌ مارکسیست‌ کلاسیک‌، به‌ شدت‌ مخالف‌ سیاست‌های‌ اجتماعی‌ رفاه‌ و توزیع‌ مجدّد درآمد است‌.

به‌ نظر او، این ‌کار سبب‌ عقب‌ انداختن‌ِ پیش‌‌شرط‌ لازم‌ برای‌ تحوّل‌ این‌ کشورها به‌ سوی‌ سوسیالیسم‌ می‌شود؛ زیرا بر اساس‌ پیش‌‌بینی‌ مارکس‌، این‌ کشورها باید سیر تاریخی‌ خود از سرمایه‌‌داری‌ به‌ سوسیالیسم‌ را طی‌ کنند.
با فروپاشی‌ شوروی‌ سابق‌ و استقلال‌ یافتن‌ کشورهای‌ تحت‌ سلطۀ‌ آن‌، نظام‌ سوسیالیستی‌ و الگوهای‌ مبتنی‌ بر آن‌ در اکثر این‌ کشورها از میان‌ رفت‌ و تمایل‌ شدید به‌ اقتصاد آزاد در آن‌ها پدیدار شد. به‌ همین‌ جهت،‌ ما نیز در تحلیل‌ خود بدین‌ اندک‌ بسنده‌ می‌‌کنیم‌.
۴٫ نظریه‌های ‌مبتنی‌ بر نظام‌ سرمایه‌داری‌ مقرراتی‌ یا ارشادی‌
نظام‌ سرمایه‌داری‌ لیبرال‌ که‌ مدتی‌ طولانی‌ بر اقتصاد کشورهای‌ سرمایه‌داری‌ حاکم‌ بود، نتایج‌ نامطلوب‌ اقتصادی‌، اجتماعی‌ بر جای‌ گذاشت‌. رکود اقتصادی‌ بین‌المللی‌ دهة‌ ۱۹۳۰، افزایش‌ شکاف‌ طبقاتی‌ و نومیدی‌ و بدبینی‌ کارگران‌ به‌ آینده،‌ از نتایج‌ این‌ دوران‌ است‌.

بر اساس‌ یکی‌ از گزارش‌های ‌پژوهشی‌، ساعات‌ کار روزانة‌ زنان‌ و کودکان‌ (از سن‌ ۶ ساله‌گی‌) در معادن‌ و قعر چاه‌های‌ انگلستان‌ به‌ دوازده‌ تا شانزده‌ ساعت‌ می‌‌رسید. این‌ گزارش‌ وضعّیت‌ کارگران‌ آن‌جا را چنان‌ وحشت‌ناک‌ توصیف‌ می‌‌کند که‌ «لاژوژی‌«، یکی‌ از اقتصاددانان‌ سرمایه‌داری‌، آن‌ را ننگ‌ یک‌ کشور متمدّن‌ معرفی‌ می‌کند.
حکومت‌های‌ این‌ کشورها که‌ به‌ دست‌ سرمایه‌داران‌ اداره‌ می‌‌شد، زمانی ‌که‌ خطر را نزدیک‌ دیدند، برای‌ جلوگیری‌ از انهدام‌ نظام‌ و حفظ‌ منافع‌ مشترک‌ دولت‌ و طبقة‌ سرمایه‌دار با وضع‌ قوانین‌ و مقرّراتی‌ به‌ سود طبقة‌ کارگر به‌ تحوّلاتی‌ در نظام‌ سرمایه‌داری‌ تن‌ دادند و به‌ این‌ ترتیب‌، نظام‌ سرمایه‌داری ‌لیبرال‌ به‌ نظام‌ سرمایه‌‌داری‌ ارشادی‌ تبدیل‌ شد. مهم‌ترین‌ تغییرات‌ ایجاد شده ‌عبارت‌ بودند از:  ..


ادامه مطلب


تاریخ:یکشنبه 19 شهریور 1391-01:14 ب.ظ

نگاهی به فقر و فقرزدایی از دیدگاه اســلام. بخش ششم










بخش ششم
ج‌) مقابله‌ با عوامل‌ اقتصادی‌
مسایل‌ اقتصادی‌، اصلی‌ترین‌ عامل‌ پیدایش‌ فقر است‌. منشای اساسی‌ فقر در بُعد اقتصادی‌، مسالة‌ حاکمیت‌ نظام‌ سرمایه‌‌داری‌ و روابط‌ اقتصادی‌ مبتنی‌ بر آن‌ است‌. وقتی‌ اقتصاد جامعه‌ بر اساس‌ نظام‌ اقتصادی‌ اسلام‌ سامان‌ یابد، زمینة‌ پیدایش‌ نابرابری‌ و استثمار از میان‌ می‌‌رود و برای‌ ظهور فقر در جامعه‌ جایی‌ نمی‌ماند. چنان‌که‌ در بحث  قبلی ‌ گذشت‌، عوامل‌ اقتصادی ‌فقر عبارت‌اند‌ از:
۱٫ توزیع‌ ناعادلانة‌ ثروت‌؛
۲٫ بالا بودن قیمت‌ها؛
۳٫ فقدان‌ امکانات ‌کاری (شغلی‌)؛
۴٫ ضعف‌ مدیریت‌ و تخصیص‌ نیروی‌ انسانی‌؛
به ‌طور کلی‌، این‌ سیاست‌ها در دو محور کلی‌ قابل‌ تبیین‌ هستند‌.
۱٫ فراهم‌ آوردن‌ زمینه‌های‌ اشتغال‌ برای‌ تهیدستانی‌ که‌ توان‌ کار و فعالیت‌اقتصادی‌ دارند؛
۲٫ تقویت‌ و تثبیت‌ سیستم‌ تأمین‌ اجتماعی‌ برای‌ تحت‌ پوشش‌ قراردادن‌ از کارافتاده‌گان‌ و… 


ادامه مطلب

نوع مطلب : اقتصادی 

تاریخ:یکشنبه 19 شهریور 1391-12:58 ب.ظ

نگاهی به فقر و فقرزدایی از دیدگاه اســلام: بخش پنجم

بخش پنجم

درمان‌ فقر و پیش‌گیری‌ از آن‌ پس‌ از شناسایی‌ عوامل‌ مؤثر در فقر افراد و جوامع‌، گام‌ بعدی‌ بررسی ‌راه‌های‌ درمان‌ فقر است‌. در این‌‌جا با دو نگرش‌ به‌ این‌ مسأله‌ می‌پردازیم‌.

نگرش‌ اول‌، نگاهی‌ كوتاه‌‌مدّت‌ و مقطعی‌ به‌ این‌ مشكل‌ است‌ و به‌ سبب ‌وضعیت‌ بسیار ناگوار برخی‌ از تهیدستان‌، به‌ شناسایی‌ و تبیین‌ راه‌های ‌كوتاه‌مدت‌ و ضربتی‌ برای‌ رویارویی‌ با این‌ مشكل‌ می‌پردازد. نگرش‌ دوم‌، راه‌های‌ اساسی‌ پیش‌گیری‌ و درمان‌ فقر را مورد بررسی‌ قرار می‌دهد.

نگرش‌دوم‌ را می‌توان‌ بلندمدت‌ نامید؛ زیرا فقر در طول‌ زمان‌ ایجاد می‌شود و به‌طور طبیعی‌ درمان‌ اساسی‌ آن‌ به‌ زمان‌ و برنامه‌ریزی‌ منظم‌ و دقیق‌ نیاز دارد. البته‌ هدف‌ این‌ مباحث‌ برخورد بامسأله‌ در سطح‌ كلان‌ است‌ و مشكل‌ افراد در ضمن‌ آن‌ مورد توجه‌ قرار می‌گیرد.

راه‌های‌ كوتاه‌‌مدت‌ چنان‌كه‌ گفته‌ شد، در این‌ راه‌ها، هدف‌ رسیده‌گی‌ به‌ تهیدستانی‌ است‌ كه‌ در موقعیتی‌ ناگوار به‌سر می‌برند و تأخیر در رسیده‌گی‌ به‌ وضع‌ آن‌ها به‌ ساقط‌ شدن‌آن‌ها از هستی‌ و زیان‌های‌ جبران‌‌ناپذیر می‌انجامد. درمان‌ ضربتی‌ فقر در سه‌مرحله‌ تحقّق‌ می‌یابد.

1ـ گام‌ نخست‌، شناسایی‌ این‌ گروه‌ از تهیدستان‌ است‌. به‌طور طبیعی‌، دراین‌ مقطع‌ نمی‌توان‌ كار دقیق‌ و كارشناسانه‌یی‌ در این‌باره‌ انجام‌ داد. باید ازآمارهای‌ موجود یا راه‌های‌ دیگر، كه‌ در كوتاه‌ترین‌ زمان‌ و با كم‌ترین‌ آثار جنبی‌ نتیجه‌ می‌دهد، بهره‌ برد.

برای‌ مثال‌ می‌توان‌ از پایگاه‌های‌ مطمینی‌ چون ‌مساجد محل،‌ در شناسایی‌ چنین‌ افرادی‌ استفاده‌ كرد. 2ـ گام‌ بعدی‌ تأمین‌ بودجه طرح‌ است‌. برای‌ تأمین‌ بودجه‌، سه‌ راه‌ وجوددارد: الف‌) دولت‌؛ ب‌) وجوه‌ شرعی‌ مانند زكات‌؛ و غیره كمك‌های‌مردمی‌.

3ـ گام‌ سوم‌، رساندن‌ وجوه‌ به‌ تهیدستان‌ شناسایی‌ شده‌ است‌. دراین‌ مرحله ‌نیز باید از مطمین‌ترین‌ و كم‌هزینه‌ترین‌ مسیر استفاده‌ كرد. برخی‌ از نهادهایی‌كه‌ سابقة‌ موفق‌تری‌ در این‌ زمینه‌ دارند، می‌توانند به‌ عنوان‌ بازوی‌ اجرایی‌ و هم‌آهنگ‌ كنندة‌ طرح‌ به‌ كار گرفته‌ شوند.

هم‌چنین‌ مسجدها، كه‌ در شناسایی ‌تنگدستان‌ و گردآوری‌ كمك‌های‌ مردمی‌ نقشی‌ موثر داشتند، می‌توانند دراین‌ مرحله‌ بسیار سودمند باشند؛ یعنی‌ در هر محل‌، می‌توان‌ به‌ یاری‌ افرادنیكوكار و جوانان‌ فعّال‌، كه‌ زیر نظر امام‌ جماعت‌ در هسته‌های‌ مردمی‌سازمان‌دهی‌ می‌شوند، این‌ مهم‌ را انجام‌ داد. البته‌ می‌توان‌ خانواده‌های ‌تنگدست‌ را به‌ افراد نیكوكار معرفی‌ كرد تا عملیات‌ كمك‌رسانی‌ بدون‌ واسطه ‌تحقق‌ یابد.

دربارة‌ شیوة‌ اعطای‌ كمك‌ بین‌ افراد نیز، با توجه‌ به‌ موقعیت‌ و مشكل‌ خاص‌ افراد و نیز وضعیت‌ اقتصادی‌ جامعه‌، راه‌های‌ مختلفی‌ وجود دارد. كمك‌ها می‌تواند نقدی‌ یا غیرنقدی‌ باشند. كمك‌های‌ نقدی‌، با توجه‌ به‌وضعیت‌ افراد، می‌تواند به‌شكل‌ بلاعوض‌ یا وام‌ قرض‌الحسنه‌ باشد. كمك‌های‌غیر نقدی‌ نیز می‌تواند به‌ صورت‌ كالا (خوراك‌ و پوشاك‌ و ...)باشد.

خانه ‌بخشی‌ از فقرا كه‌ در موقعیت‌ اقتصادی‌ ناگواری‌ قرار دارند، درمجتمع‌های‌ مسكونی‌، علاوه‌ بر تسهیل‌ كمك‌رسانی‌ و حل‌ّ مشكل‌ مسكن‌آن‌ها، زمینه‌ را برای‌ درمان‌ اساسی‌ فقرشان‌ فراهم‌ می‌كند.

راه‌های‌ بلندمدت‌ 1ـ راه‌های‌ پیش‌گیری‌ از فقر به ‌طور كلی‌ شیوة‌ اصولی‌ برخورد با هر مشكلی،‌ بستن‌ راه‌ پدید آمدن‌ آن‌است‌؛ چنان‌‌كه‌ همة‌ متخصصان‌ و داکتران اتّفاق دارند كه‌ پرداختن‌ به ‌بهداشت‌ و جلوگیری‌ از پیدایش‌ بیماری،‌ از درمان‌ آن‌ آسان‌تر و مهم‌تر است‌. در مبارزه‌ با مشكل‌ فقر نیز اجرای‌ سیاست‌هایی‌ برای‌ از بین‌ بردن‌ زمینه‌های ‌پیدایش‌ آن،‌ مهم‌ترین‌ گام‌ به‌ شمار می‌آید....

در بحث گذشته‌، در بررسی‌ علل‌ پیدایش‌ فقر در جنبه‌های‌ فرهنگی‌، اجتماعی‌ و اقتصادی‌، عوامل‌ مختلفی‌ را برشمردیم‌. در یك‌ برنامه‌‌ریزی‌سنجیده‌، برای‌ جلوگیری‌ از پدیدة‌ فقر، باید از بین‌ بردن‌ عوامل‌ یادشده‌ مورد توجه‌ قرارگیرد.

الف‌) مقابله‌ با عوامل‌ فرهنگی‌ و اجتماعی‌ به ‌طور خلاصه‌، عوامل‌ فرهنگی‌ و اجتماعی‌ فقر فردی‌ و اجتماعی‌ عبارت‌‌اند‌ از : 1. تنبلی‌ و عدم‌ استقامت‌ در كار؛

2. بی‌برنامه‌گی‌؛ 3. دیدگاه‌ نادرست‌ دربارة‌ دنیا و آخرت‌؛ 4. خودباخته‌گی‌ و عدم‌ اعتماد به‌ نفس‌؛ 5. ترویج‌ گناه‌ و فساد در جامعه‌؛ 6. اعتیاد، گدایی و اظهار فقر؛

مهم‌ترین‌ گام‌ در جهت‌ زدودن‌ این‌ عوامل‌، انجام‌ دادن‌ كارهای‌ فرهنگی‌ و ارایة‌ تعلیمات‌ صحیح‌ دینی‌ به‌وسیلة‌ متفكّران‌ است‌. تشویق‌ مردم‌ به‌ كار و تلاش‌ و توجّه‌ دادن‌ آن‌ها به‌ آثار دنیایی‌ و آخرتیِ‌ كوشش‌ نیز در این‌ راه‌ بسیار موثّر می‌نماید. بدیهی‌ است‌ كه‌ ایجاد نشاط‌، امید به‌ آینده‌ و استحكام‌ پایه‌های‌عقیدتی‌ در بین‌ جوانان‌، شرط‌ اوّلیه‌ برای‌ گسترش‌ فرهنگ‌ كار و تلاش‌ در جامعه‌ است‌....


ادامه مطلب

نوع مطلب : اقتصادی 

تاریخ:دوشنبه 9 مرداد 1391-09:06 ق.ظ

گاهی به فقر و فقرزدایی از دیدگاه اســلام : بخش چهارم


بخش چهارم

فقر تحمیلی‌ بسیاری‌ از افراد در فقر خود نقشی‌ ندارند. این‌ پدیده‌ بر آن‌ها تحمیل‌ شده ‌است‌ و آن‌ها ناگزیرند با آن‌ دست‌‌وپنجه‌ نرم‌ كنند. البته‌ گروهی‌ در برابر این ‌عوامل‌ مقاومت‌ می‌كنند و می‌كوشند خود را از چنگال‌ آن‌ برهانند؛ ولی ‌دستة‌ سر تسلیم‌ فرود می‌آورند و واكنشی‌ جدی‌ از خود نشان‌ نمی‌دهند.

منابع‌ دینی‌ انسان‌ را به‌طور جدی‌ به‌ مقاومت‌ در برابر این‌گونه‌ فقر تشویق ‌می‌كند و كسانی‌ را كه‌ به‌ رغم‌ توانایی‌، از مقاومت‌ می‌پرهیزند، مورد سرزنش‌ قرار می‌دهد. این‌ منابع‌، توانایان‌ مقاومت‌گریز را منظلم‌ خوانده‌، سبب‌ تقویت ‌ستم‌كاران‌ می‌شمارد و در مقابل،‌ تلاش‌كننده‌گان‌ در برابر فشار ستمگران‌ را، مظلوم‌ و برخوردار از پاداش‌ می‌داند. مهم‌ترین‌ عوامل‌ این‌ نوع‌ فقر عبارت ‌است‌ از:

الف‌) عوامل‌ طبیعی‌ گاه‌ حوادثی‌ رخ‌ می‌دهد كه‌ شیرازة‌ زنده‌گی‌ها را فرو می‌پاشد و زمینه‌ساز فقری‌ جانكاه‌ می‌شود. مرگ‌ یا معلولیت‌ سرپرست‌ خانواده‌، زلزله‌، آتش‌سوزی‌، سیل‌، سرقت‌ و خشك‌سالی،‌ بخشی‌ از عوامل‌ طبیعی‌ فقر تحمیلی ‌به‌شمار می‌آید.

البته‌ برخی‌ از آیات‌ و روایات‌ نشان‌ می‌دهد كه‌ بخشی‌ از این ‌حوادث‌ نتیجة‌ كردار انسان‌هاست‌ و بخشی‌ دیگر برای‌ آزمون‌ و ایجاد زمینة‌ ارتقای‌ معنوی‌ آن‌ها طراحی‌ می‌شود. بنابراین‌، نمی‌توان‌ دربارة‌ همة‌ این‌ حوادث‌ یك‌ نوع‌ داوری‌ كرد.

ب‌) عوامل‌ اقتصادی‌ مهم‌ترین‌ عوامل‌ پیدایش‌ فقر تحمیلی‌ را باید در عرصة‌ اقتصاد جست‌وجو كرد؛ و عامل‌ اصلی‌ در بین‌ این‌ عوامل‌، نوع‌ روابط‌ اقتصادی‌ حاكم‌ بر جامعه‌ است‌.

روابط‌ ناسالم‌ اقتصادی‌ بر بسیاری‌ از مردم‌ تأثیر می‌نهد، شكاف‌ طبقاتی‌ میان‌ اقلیت‌ پردرآمد و اكثریت‌ تهیدست‌ را فزونی‌ می‌بخشد و ممكن‌است‌ سرانجام‌ اقتصاد كشور را فلج‌ كند؛

برای‌ مثال‌ اجرای‌ اقتصاد سرمایه‌داری‌ در كشورهای‌ توسعه‌‌نیافته‌ مثل کشور ما، می‌تواند پی‌آمدهای‌ زیان‌باری در پی‌ داشته‌ باشد؛ پی‌آمدهایی‌ كه‌ هر یك‌ از عوامل‌ مهم‌ ایجاد و گسترش‌ فقر به‌ شمار می‌آید. بخشی‌ از این‌ آثار عبارت‌ است‌ از:

1ـ توزیع‌ ناعادلانة‌ ثروت‌ در جوامعی‌ كه‌ ثروت‌ها و منابع‌ طبیعی‌، كه‌ بر اساس‌ آیات‌ قرآن‌ كریم،‌ برای‌ بهره‌برداری‌ همة‌ مردم‌ آفریده‌ شده‌، در اختیار گروه‌هایی‌ خاص‌ قرار می‌گیرد و بسیاری‌ از مردم‌ از آن‌ بی‌بهره‌اند، فقر فراگیر می‌شود و به‌ تدریج‌ فاصلة‌ طبقاتی‌ فزونی‌ می‌یابد.

هرچند خصوصیات‌ شخصی‌ طبقات‌ فقیر، چون‌ تنبلی‌، بی‌كاره‌گی‌، پایین‌ بودن‌ سطح‌ فرهنگ‌ و برخی‌ از عوامل‌ دیگر اقتصادی‌ و اجتماعی‌ در تهیدستی‌ بیش‌تر كم‌درآمدها مؤثر است‌؛ ولی‌ در اكثر موارد، سبب‌ اصلی‌ ستم‌ سرمایه‌دارانی‌ است‌ كه‌ تنها به‌ سود خود می‌اندیشند. خداوند می‌فرماید: «بی‌تردید خداوند هرگز به‌ مردمان‌ ستم ‌نمی‌كند و خود مردم‌ بر خویشتن‌ ستم‌ روا می‌دارند.»

آن‌چه گفته شد، میزان‌ تأثیر بی‌عدالتی‌ در تنگدستی‌ جوامع‌ را نشان‌ می‌دهد. البته‌ منشای نابرابری‌ اقتصادی‌ و پدید آمدن‌ فاصلة‌ طبقاتی‌ را باید در مراحل‌ مختلف‌ قبل‌ از تولید، تولید و توزیع‌ جست‌وجو كرد. اسلام‌ برای‌ برقراری ‌عدالت‌ در این‌ مراحل‌، با در نظر گرفتن‌ استعدادها و تلاش‌ متفاوت‌ انسان‌ها، رهنمودهایی‌ ارایه‌ داده‌ است‌ .

2ـ فقدان‌ امكانات‌ شغلی‌ (بیکاری) بی‌كاری‌ بلای‌ اجتماعی‌ ـ اقتصادی‌ شناخته‌ شده‌یی‌ است‌ كه‌ به‌ از دست‌دادن‌ حیثیت‌ و كاهش‌ تولید و پس‌انداز می‌انجامد و از عوامل‌ مهم‌ّ پیدایش‌ و تشدید فقر شمرده‌ می‌شود. پایین‌ بودن‌ نرخ‌ بی‌كاری‌ از شاخص‌های‌ مهم ‌توسعة‌ یك‌ كشور به‌ شمار می‌آید و به ‌همین‌ جهت‌، ایجاد فرصت‌های‌ شغلی ‌برای‌ جوینده‌گان‌ كار، یكی‌ از اهداف‌ سیاست‌های‌ اقتصادی‌ است‌....

البته‌ چنان‌كه‌ در فقر ارادی‌ اشاره‌ شد، برخی‌ از افراد، به‌رغم‌ وجود امكانات‌ شغلی‌، به ‌سبب‌ تنبلی‌ یا نداشتن‌ تخصّص‌ لازم‌ بی‌كار اند. 3ـ ضعف‌ مدیریت‌ و تخصّص‌ نیروی‌ انسانی‌ یكی‌ از علل‌ عمدة‌ فقر كشورها و جوامعی مثل افغانستان، فقدان‌ مدیریت‌ متخصّص‌ و كاردان‌ در امور اقتصادی‌ است‌ و چه‌ بسا از این‌ طریق،‌ زیان‌های‌ فراوانی‌ به‌ شهروندان این کشورها وارد می‌شود...



ادامه مطلب

نوع مطلب : اقتصادی 

تاریخ:یکشنبه 8 مرداد 1391-09:05 ق.ظ

نگاهی به فقر و فقرزدایی از دیدگاه اســلام : بخش سوم


بخش سوم د)

رخت‌ بربستن‌ صفات‌ پسندیده‌ انسان‌های‌ نیازمند، به‌سبب‌ تزلزل‌ روحیه‌یی‌ كه‌ دارند، اغلب‌ گرفتار ضعف‌ شخصیت‌ شده‌، به‌تدریج‌ خصلت‌های‌ والای‌ خود را از دست‌ می‌دهند و به‌ بعضی‌ از صفات‌ ناپسند مبتلا می‌شوند؛ برای‌ مثال‌ وقتی‌ نیازمندی‌ می‌بیند كسی‌ سخن‌ راستش‌ را باور نمی‌كند، كم‌كم‌ در برابر دروغ‌گویی‌ بی‌تفاوت‌ می‌شود.

3ـ آثار اجتماعی‌ میان‌ محرومیت‌های‌ اقتصادی‌ و مسایل‌ فرهنگی‌ ـ اجتماعی،‌ پیوندی ‌مستحكم‌ وجود دارد. آثار گونه‌گون‌ فقر در هنجارهای‌ جامعه‌ نیز تأثیر می‌گذارد.

مهم‌ترین‌ اثر اجتماعی‌ فقر كه‌ خود به‌ آثار دیگر می‌انجامد، ضعف ‌شخصیت‌ تهیدستان‌ است‌. فقیران‌، به‌ سبب‌ برخوردار نبودن‌ از امكانات‌ مادّی ‌و موقعیت‌ اجتماعی‌، در جامعه‌ مورد تحقیر قرار می‌گیرند؛ اگر حقّی‌ از آن‌ها پایمال‌ شود، كسی‌ گفتارشان‌ را نمی‌پذیرد. بنابراین‌، قدرت‌ دفاع‌ از حق‌ّ خود را از دست‌ می‌دهند و ناامید به‌ انزوا روی‌ می‌آورند.

حضرت‌ علی ‌(ع) در این‌باره‌ می‌فرماید: تهیدست‌ كوچك‌ شمرده‌ می‌شود، سخن‌ وی‌ را نمی‌شنوند و جایگاه‌ او را نمی‌شناسند. و در فرازی ‌دیگر از گفتار خویش‌ می‌فرماید: اگر فقیر راست‌گو باشد، او را دروغ‌گو می‌پندارند. آن‌چه‌ گذشت‌، آثار اجتماعی‌ فقر را در شخص‌ فقیر نشان‌ می‌دهد. این‌ آثار در صحنة‌ اجتماع‌ بسیار خطرناك‌تر و ویران‌گرتر است‌.

بخشی‌ از این‌ آثار كه‌ به‌ طور عمده‌ زاییدة‌ عقده‌های‌ روحی‌ و تحقیرهای‌ اجتماعی‌ و سلب‌ شخصیت‌ تهیدستان‌ شمرده‌ می‌شود، عبارت‌ است‌ از: بالارفتن‌ آمار جرایم‌ و بزهكاری‌ حتّا‌ در میان‌ كودكان‌ و نوجوانان‌، طلاق، اعتیاد، فحشا، دزدی ‌ و ولگردی‌.

4ـ آثار سیاسی‌ فقر و محرومیت‌ سبب‌ می‌شود تهیدستان‌ در برابر دولت‌مردان‌ احساس‌ كینه ‌و دشمنی‌ كرده‌، در اجرای‌ برنامه‌های‌ دولت‌ كارشكنی‌ كنند. هرچند این‌گروه‌ها از موقعیت‌ اجتماعی‌ بی‌بهره‌اند؛ ولی‌ بدان‌ دلیل‌ كه‌ بیش‌تر مردم‌ را شكل‌ می‌دهند،

رضایت‌ آن‌ها موجب‌ مستحكم‌ شدن‌ پایه‌های‌ حكومت‌ و ناخشنودی‌ آن‌ها سبب‌ فروپاشی‌ آن‌ می‌شود. هر گاه‌ مردم‌ فقیر به‌ حكومت‌خود اعتقاد و اعتماد نداشته‌ باشند، به ‌ساده‌گی‌ بازیچة‌ گروه‌های‌ مخالف ‌دولت‌ می‌شوند و در برابر مزدی‌ ناچیز، مقاصد آنان‌ را اجرا می‌كنند.

عوامل‌ فقر برای‌ درمان‌ فقر و پیش‌گیری‌ از آن‌، نخست‌ باید ریشه‌های‌ آن‌ را شناخت‌. در این‌جا، ریشه‌های‌ فقر را در دو بخش‌ «فقر انتخابی‌« و «فقر تحمیلی‌« به بررسی‌ می گیریم.

فقر انتخابی‌ (ارادی‌) فقر انتخابی‌ یعنی‌ آن‌كه‌ خود فقر، مراد شخص‌ باشد یا به ‌سبب‌ عواملی‌ كه‌ او در ایجاد آن‌ها نقش‌ داشته‌، پدید آید. فقر انتخابی‌، به‌ هر دو تفسیر آن‌، گاه ‌مطلوب‌ و مثبت‌ است‌ و زمانی‌ مذموم‌ و منفی‌.

الف‌) فقر انتخابی‌ مثبت‌ گاه‌ ممكن‌ است‌ شخص‌ در مقطع‌ زمانی‌ خاصّی‌، با در نظر داشتن‌ هدفی ‌والا سختی‌ و مشقّت‌ را تحمّل‌ كرده‌، در زنده‌گی‌ فقیرانه‌ به‌سر برد، چنان‌كه‌ زنده‌گی‌ برخی‌ از دانشمندان،‌ نشان‌دهندة‌ فقر انتخابی‌ و خودخواستة‌ آن‌هاست‌.

ناگفته‌ پیداست‌ این‌ گروه‌ هرگز در پی‌ فقر نبوده‌اند؛ بلكه‌ به‌جهت ‌ترجیح‌ دادن‌ دانش‌ بر رفاه‌ و آسایش‌ مادّی‌ در فقر به‌سر بردند؛ به‌گونه‌یی‌ كه‌ اگر جمع‌ دانش‌ و ثروت‌ بر ایشان‌ ممكن‌ بود، هرگز تن‌ به‌ فقر نمی‌سپردند. گاه‌ گزینش‌ فقر به‌سبب‌ اهداف‌ متعالی‌ الاهی‌ است‌؛ مانند فقر پیامبر اكرم‌ (ص). آن ‌بزرگوار از ثروت‌ فراوان‌ همسرش‌ چشم‌ پوشید و همه‌ را در راه‌ ترویج‌ دین ‌اسلام‌ به‌كار برد.

ب‌) فقر انتخابی‌ منفی‌ گروهی‌، به‌ رغم‌ برخورداری‌ از ثروت‌ یا اسباب‌ فراهم‌ آوردن‌ آن‌، به‌ سبب ‌برداشت‌های‌ نادرست‌ از تعالیم‌ دینی‌ فقر را برمی‌گزینند...



ادامه مطلب

نوع مطلب : اقتصادی 



  • تعداد صفحات :11
  • ...  
  • 2  
  • 3  
  • 4  
  • 5  
  • 6  
  • 7  
  • 8  
  • ...  
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic